Emigreren naar Portugal: wat je als eerste regelt

Portugal is de afgelopen tien jaar van een vakantieland een emigratieland geworden. De Algarve heeft een grote Nederlandse gemeenschap, Lissabon en Porto trekken mensen die er werken of een bedrijf beginnen, en het binnenland lokt wie rust en ruimte zoekt. De overheid is er wat papierwerk betreft niet moeilijker dan elders in Zuid-Europa, maar de volgorde waarin je dingen regelt maakt uit: bijna alles hangt aan één nummer.

Dit artikel loopt door wat je regelt, in de volgorde waarin het in de praktijk gaat: het fiscaal nummer, de bankrekening, de registratie als inwoner, de zorg, de belasting en de woning.

Stap 1: het NIF, het nummer waar alles aan hangt

Het Número de Identificação Fiscal, kortweg NIF, is je Portugese fiscaal nummer. Je hebt het nodig om een huurcontract te tekenen, een huis te kopen, een bankrekening te openen, een telefoonabonnement af te sluiten en zelfs om bij grotere aankopen een factuur op naam te krijgen. Het is het Portugese equivalent van het Spaanse NIE-nummer, en net als daar is het het eerste wat je regelt.

Je vraagt het aan bij een belastingkantoor (Finanças) of een Loja do Cidadão, met je paspoort en een adresbewijs. Zolang je nog geen adres in Portugal hebt, kun je het ook aanvragen met je Nederlandse adres; voor niet-inwoners van buiten de EU is dan een fiscaal vertegenwoordiger verplicht, voor Nederlanders niet. Veel mensen laten het NIF vooraf regelen via een advocaat of een gespecialiseerd bureau, zodat het klaarligt als ze aankomen.

Stap 2: een Portugese bankrekening

Met een NIF en je paspoort open je een rekening bij een Portugese bank. Huurbazen, energiebedrijven en de belastingdienst werken vrijwel allemaal met automatische incasso via een Portugees rekeningnummer, en sommige banken vragen bij het openen ook een bewijs van inkomen of een Portugees telefoonnummer. Een Nederlandse rekening blijft nuttig, maar zonder Portugese rekening loop je bij de vaste lasten steeds vast.

Stap 3: registratie als EU-burger

Als Nederlander mag je zonder visum in Portugal wonen, maar na drie maanden verblijf moet je je laten registreren. Dat doe je bij de gemeente (Câmara Municipal) van je woonplaats, en je krijgt dan het Certificado de Registo de Cidadão da União Europeia, een registratiebewijs dat vijf jaar geldig is. Je hebt er je paspoort, je NIF en een bewijs van adres voor nodig, en soms een verklaring over je inkomen of ziektekostenverzekering.

Na vijf jaar kun je een bewijs van duurzaam verblijf aanvragen. Dat is geen verplichting, maar het maakt sommige zaken, zoals een hypotheek of een uitkering, later eenvoudiger.

Schrijf je ook uit bij je Nederlandse gemeente als je definitief vertrekt. Dat heeft gevolgen voor je zorgverzekering en toeslagen, en het is de basis voor de belastingdienst om je als geëmigreerd te zien.

Stap 4: zorg en het NISS

Portugal heeft een nationale gezondheidszorg, de Serviço Nacional de Saúde. Als inwoner schrijf je je in bij het gezondheidscentrum (centro de saúde) van je woonplaats en krijg je een número de utente, je zorgnummer. Werk je in Portugal of ben je er zelfstandige, dan heb je ook een sociaalzekerheidsnummer nodig, het NISS, dat je aanvraagt bij de Segurança Social.

Gepensioneerden met een Nederlands pensioen vallen onder een andere regeling: Nederland blijft dan meestal de zorgkosten dragen via het CAK, en je krijgt via een verdragsformulier toegang tot de Portugese zorg. Veel Nederlanders sluiten daarnaast een particuliere verzekering af, omdat de wachttijden in het publieke stelsel lang kunnen zijn en veel specialisten particulier werken. In de Algarve zijn de particuliere klinieken op buitenlanders ingesteld en vaak Engelstalig.

Stap 5: fiscaal inwoner worden

Wie meer dan 183 dagen per jaar in Portugal verblijft, of er op 31 december een woning heeft die als hoofdverblijf dient, is fiscaal inwoner en betaalt in Portugal belasting over het wereldinkomen. Je meldt je adreswijziging bij de Finanças, waarmee je NIF van niet-inwoner naar inwoner gaat. Het belastingverdrag tussen Nederland en Portugal regelt welk land wat mag belasten; Nederlandse pensioenen en Nederlands vastgoed zijn daarin aparte posten die je goed wilt laten uitzoeken.

Portugal had jarenlang een aantrekkelijke regeling voor nieuwe inwoners, het NHR-regime. Dat is voor nieuwe aanvragers gesloten en vervangen door een beperktere regeling die alleen openstaat voor specifieke beroepen, vooral in onderzoek, onderwijs en innovatie. Wie nog rekent met de oude tarieven die in oudere artikelen rondgaan, rekent verkeerd. Laat je huidige situatie doorrekenen door een Nederlandstalige belastingadviseur in Portugal voordat je de stap zet.

Stap 6: huren of kopen

De huurmarkt in Lissabon, Porto en de kust van de Algarve is krap en duur geworden. Huurcontracten worden geregistreerd bij de Finanças en de verhuurder vraagt vaak meerdere maanden borg of vooruitbetaling. Een NIF en een Portugese rekening zijn hier vrijwel altijd een voorwaarde.

Kopen gaat via een notaris, met een voorlopig koopcontract (contrato-promessa de compra e venda) en een aanbetaling, gevolgd door de definitieve akte (escritura). De bijkomende kosten bestaan uit de overdrachtsbelasting IMT, waarvan het tarief oploopt met de prijs en verschilt tussen een hoofdverblijf en een tweede woning, het zegelrecht, de notaris en de registratie. Daarna betaal je jaarlijks IMI, de onroerendezaakbelasting. Een Nederlandstalige makelaar in Portugal weet welke gebieden voor Nederlanders werken en welke documenten je van de verkoper moet eisen, zoals de energiecertificering en de licença de utilização, de gebruiksvergunning die veel oudere woningen missen.

Stap 7: rijbewijs, auto en de rest

Je Nederlandse rijbewijs blijft geldig, maar als inwoner moet je het binnen een termijn na vestiging laten registreren of omwisselen bij het IMT, de Portugese wegenautoriteit. Een auto meenemen kan onder voorwaarden vrij van invoerbelasting als je hem al langer bezit en je definitief verhuist; de aanvraag daarvoor is aan termijnen gebonden en loont alleen bij een auto met enige waarde.

Wat de Nederlanders die je voorgingen als grootste les noemen: leer Portugees. In de Algarve red je je met Engels, bij de Finanças en het gezondheidscentrum niet. En zoek de gemeenschap op. In de verenigingengids staan de Nederlandstalige verenigingen in Portugal, waarvan de grootste in de Algarve alleen al duizenden leden telt.

Waar vind je hulp in het Nederlands?

De landenpagina Portugal geeft een overzicht van Nederlandstalige dienstverleners, van makelaar tot belastingadviseur. Wie het keurmerk draagt, is door ons gecontroleerd volgens de keurmerkstandaard.