Met kinderen naar Oostenrijk verhuizen

Verhuizen met kinderen naar Oostenrijk brengt een ander soort vragen met zich mee dan een verhuizing zonder gezin. Op welke leeftijd moet een kind naar school, hoe werkt de opsplitsing na de basisschool, wat doe je als je kind nog geen woord Duits spreekt, en hoe houd je het Nederlands levend in een huishouden dat ineens grotendeels in het Duits draait? Dit artikel loopt door het Oostenrijkse onderwijssysteem en de praktische kant van opgroeien in een land van bergen en seizoenen.

In het kort: het laatste jaar Kindergarten voor de basisschool is verplicht, de Volksschule duurt vier jaar en daarna splitst het systeem zich, kinderen zonder Duits krijgen aparte taalklassen, en de Nederlandse taal houd je het beste bij via een eigen les- of ontmoetingsclub.

Kindergarten: het laatste jaar is verplicht

De Kindergarten is in Oostenrijk niet vanaf de geboorte verplicht, maar het laatste jaar voor de start van de basisschool wel, meestal het jaar waarin een kind vijf wordt. Dat verplichte jaar is vaak gratis of tegen een geringe bijdrage die per gemeente en deelstaat verschilt. Eerdere jaren Kindergarten zijn niet verplicht maar wel gebruikelijk, en de wachtlijsten verschillen sterk tussen een grote stad als Wenen en een dorp in de bergen. Meld je kind ruim voor de gewenste startdatum aan, zeker in een populaire wijk of een klein bergdorp met beperkte capaciteit.

Volksschule: de eerste vier jaar

De Volksschule, de Oostenrijkse basisschool, duurt vier jaar, meestal van zes tot tien jaar. De Schulpflicht, de leerplicht, begint met de Volksschule en duurt daarna in totaal negen jaar, dus tot ongeveer het vijftiende levensjaar, gevolgd door een verdere opleidingsplicht tot achttien jaar in een of andere vorm van onderwijs of opleiding. Het schooljaar en de indeling ervan lijken op wat je uit Nederland kent, met wel andere vakantieperiodes, waarover verderop meer.

De splitsing na de Volksschule: Mittelschule of AHS

Na de vier jaar Volksschule volgt in Oostenrijk een keuzemoment dat Nederlandse ouders vaak vroeg vinden. Kinderen gaan naar de Mittelschule, een breed voortgezet onderwijs, of naar de AHS, het Gymnasium, dat rechtstreeks naar het diploma leidt dat toegang geeft tot de universiteit. Deze keuze wordt gemaakt aan het eind van groep vier, dus rond het tiende jaar, en is minder makkelijk terug te draaien dan het Nederlandse systeem met brugklassen en latere op- en afstroom. Praat hier op tijd met de leerkracht van de Volksschule over, zeker als je kind pas kort in Oostenrijk zit en de taalachterstand nog invloed heeft op hoe de school het niveau inschat.

Inschrijven en de Schulsprengel

Voor de meeste Oostenrijkse scholen geldt een Schulsprengel, een voedingsgebied vergelijkbaar met hoe in Nederland bepaalde scholen voorrang geven aan kinderen uit de buurt. Je woonadres bepaalt in de regel welke Volksschule of Mittelschule het eerste recht van inschrijving heeft, al zijn er uitzonderingen en kun je vaak ook een andere school aanvragen. Regel de inschrijving via de gemeente of rechtstreeks bij de school zodra je adres vaststaat, want net als in Nederland kunnen populaire scholen in een stad snel vol zitten.

Deutschförderklassen: extra taallessen zonder achterstand op te lopen

Voor kinderen die weinig of geen Duits spreken bij aankomst, kent het Oostenrijkse systeem Deutschförderklassen of Deutschförderkurse, aparte taalgroepen waarin een kind versneld Duits leert naast, of een deel van de tijd los van, de gewone klas. Hoe dit precies wordt georganiseerd, verschilt per school en deelstaat, met soms een apart lesuur en soms een aparte klas voor een deel van de week. Voor de meeste kinderen is dit een goede opstap: de taalachterstand wordt serieus genomen in plaats van dat een kind zonder extra hulp in een gewone klas moet meekomen. Vraag bij de inschrijving expliciet naar de aanpak op de school van jouw keuze.

Internationale scholen als alternatief

Voor gezinnen die liever niet meteen volledig overstappen op Duitstalig onderwijs, zijn er internationale scholen in Wenen, Salzburg en Innsbruck, met Engelstalig onderwijs volgens een internationaal curriculum. Dat is een oplossing voor een tijdelijk verblijf of voor een gezin dat later weer verhuist, maar het heeft een prijs die het reguliere Oostenrijkse onderwijs niet heeft, en het brengt je kind minder snel in contact met de lokale taal en gemeenschap. Weeg dit bewust af tegen een gewone Oostenrijkse school met Deutschförderklassen, zeker als je van plan bent langer te blijven.

Familienbeihilfe en Kinderbetreuungsgeld

Zodra je met je gezin in Oostenrijk woont en daar belastingplichtig bent, kom je in aanraking met de Familienbeihilfe, de Oostenrijkse kinderbijslag, en mogelijk het Kinderbetreuungsgeld, een uitkering rond de geboorte van een kind die vergelijkbaar is met het Nederlandse ouderschapsverlof en de kinderbijslag samen, maar anders is opgebouwd. Beide regelingen kennen voorwaarden over waar het kind woont en waar het gezin fiscaal thuishoort, en de bedragen en precieze regels wijzigen van tijd tot tijd. Laat een Nederlandstalige belastingadviseur nakijken wat voor jouw gezin geldt, zeker als een deel van het gezin nog in Nederland staat ingeschreven.

Ganztagsschule en Hort: opvang buiten schooltijd

Niet elke Oostenrijkse school biedt hetzelfde aantal uren per dag, en voor werkende ouders is opvang buiten die uren dan ook een reëel aandachtspunt. Een Ganztagsschule biedt een volledig dagprogramma met begeleide huiswerktijd en activiteiten na de reguliere lessen. Waar dat niet standaard is, kan een Hort, naschoolse opvang die vaak aan de school of de gemeente is gekoppeld, hetzelfde gat opvullen. Vraag bij de schoolkeuze expliciet naar de opvangmogelijkheden, want dit verschilt sterk tussen scholen en tussen stad en platteland.

Schoolvakanties en de Semesterferien

De grote zomervakantie valt in Oostenrijk rond dezelfde periode als in Nederland, maar de rest van het vakantierooster wijkt af. Kenmerkend zijn de Semesterferien, een korte vakantie in februari die per deelstaat op een andere week valt, van oudsher bedoeld om gezinnen de kans te geven te gaan skiën terwijl de pistes minder druk zijn dan in de kerstvakantie. Kijk het actuele vakantierooster van de deelstaat waar je woont na, want dat verschilt niet alleen van Nederland maar ook tussen de Oostenrijkse deelstaten onderling.

Bergen als deel van het schoolleven

Sport en de bergen zijn in Oostenrijk geen extra, maar een vast onderdeel van het schoolleven. Veel scholen organiseren een Schikurs, een meerdaagse schoolskiweek, vaak al vanaf de Volksschule, waarbij kinderen die nog niet kunnen skiën gewoon leren skiën als onderdeel van het programma. Voor Nederlandse kinderen die dat niet gewend zijn, is dit meestal een van de leukste aspecten van de overstap, en het is ook een snelle manier om aansluiting te vinden bij klasgenootjes.

Het Nederlands levend houden

Een kind dat op school Duits spreekt en met vriendjes Duits speelt, verliest zonder inspanning al snel actief Nederlands, ook al blijft het gezin thuis Nederlands praten. In Wenen en Graz zijn er Nederlandse Taal en Cultuur lessen (NTC), waar kinderen buiten de gewone schooluren in het Nederlands lezen, schrijven en met leeftijdsgenootjes omgaan. Zulke clubs en de bredere Nederlandse gemeenschap in Oostenrijk vind je via de verenigingengids.

Waar vind je hulp in het Nederlands?

Voor de rest van je administratie in de eerste maanden, van de gemeentelijke aanmelding tot de zorgverzekering voor het hele gezin, lees je wonen en werken in Oostenrijk. Voor een woning die past bij een gezin met schoolgaande kinderen helpt huis huren in Oostenrijk je op weg, en voor juridisch advies bij inschrijving of gezinszaken staan Nederlandstalige advocaten in Wenen klaar. Wie het keurmerk draagt, is door ons gecontroleerd volgens de keurmerkstandaard.