Zorgverzekering in Portugal als Nederlander

Zorg is een van de eerste dingen die Nederlanders in Portugal anders ervaren dan thuis. Er is een publiek stelsel dat op papier voor iedereen toegankelijk is, maar dat in de praktijk lange wachttijden kent voor een afspraak bij de huisarts of een specialist. Daarnaast is er een levendige particuliere sector, vooral in de gebieden waar veel buitenlanders wonen. Hoe je in dat systeem terechtkomt, hangt af van je situatie: gepensioneerde, werkende, zelfstandige of nog niet ingeschreven.

In het kort: als inwoner van Portugal schrijf je je in bij het centro de saúde en krijg je een número de utente, waarmee je toegang hebt tot het publieke stelsel, het SNS. Gepensioneerden regelen die toegang via het CAK en het S1-formulier, werkenden via de Segurança Social. Veel Nederlanders nemen daarnaast een particuliere verzekering vanwege de wachttijden.

Het SNS en het número de utente

Portugal heeft een nationaal gezondheidsstelsel, het Serviço Nacional de Saúde, kortweg SNS. Iedereen die ingeschreven staat als inwoner heeft in beginsel toegang, tegen lage eigen bijdragen. De sleutel tot dat stelsel is het número de utente, je persoonlijke zorgnummer. Je krijgt dit nummer wanneer je je inschrijft bij het gezondheidscentrum van je woonplaats, en je hebt het nodig bij elke afspraak, elk recept en elke verwijzing.

Inschrijven bij het centro de saúde: de médico de família

De inschrijving zelf doe je bij het centro de saúde, het gezondheidscentrum van je woonplaats, met je NIF, je adresbewijs en je registratie als EU-burger. Daar word je gekoppeld aan een médico de família, de huisarts die je vaste aanspreekpunt wordt voor doorverwijzingen naar specialisten. In een aantal regio's, vooral daar waar veel mensen zich hebben gevestigd, is er een structureel tekort aan huisartsen, waardoor sommige nieuwe inwoners maandenlang zonder vaste médico de família zitten of voor gewone klachten op een spreekuur zonder vaste arts aangewezen zijn. Dit tekort is een van de belangrijkste redenen waarom Nederlanders naast het SNS ook particuliere zorg regelen.

Wat kost zorg via het SNS? De taxas moderadoras

Zorg via het SNS is niet gratis, maar wel goedkoop vergeleken met particuliere zorg. Je betaalt taxas moderadoras, een kleine eigen bijdrage per consult, onderzoek of bezoek aan de spoedeisende hulp. Bepaalde groepen, zoals kinderen, zwangere vrouwen en mensen met een laag inkomen, zijn van deze bijdrage vrijgesteld of betalen minder. De hoogte van de taxas moderadoras wordt periodiek aangepast; het gaat in alle gevallen om een bescheiden bedrag, ver onder wat een vergelijkbaar consult particulier kost.

Gepensioneerden: CAK en het S1-formulier

Ben je met Nederlands pensioen naar Portugal verhuisd, dan loopt je toegang tot zorg via een andere route dan die van werkenden. Nederland blijft in veel gevallen verantwoordelijk voor je zorgkosten via het CAK, ook al woon je niet meer in Nederland. Je vraagt bij het CAK een verdragsformulier aan, het S1-formulier, en levert dat in bij de Portugese zorgautoriteit. Daarmee krijg je toegang tot het SNS alsof je Portugees verzekerd bent, terwijl de kosten via de verdragsafspraken tussen beide landen worden verrekend. Je betaalt hiervoor een bijdrage aan Nederland, niet aan Portugal. Laat dit regelen voordat je je in Portugal inschrijft bij het gezondheidscentrum, want zonder S1 loop je het risico dat je als onverzekerd wordt behandeld.

Werkenden: verzekerd via de Segurança Social

Werk je in loondienst of als zelfstandige in Portugal, dan bouw je via je premies aan de Segurança Social recht op zorg via het SNS op, net als Portugese werknemers. Je NISS, het nummer waarmee je bij de Segurança Social geregistreerd staat, is hierbij de sleutel, samen met het número de utente bij het gezondheidscentrum. Verhuis je met een baan of als zelfstandige, dan loopt de zorgtoegang dus via je werk in plaats van via Nederland.

Waarom nemen veel Nederlanders een particuliere verzekering?

Het tekort aan huisartsen en de wachttijden voor specialistische zorg binnen het SNS zijn de belangrijkste reden waarom veel Nederlanders, naast hun SNS-toegang, een particuliere zorgverzekering afsluiten. Met een particuliere polis kun je terecht bij privéklinieken, waar de wachttijd voor een afspraak vaak een fractie is van die in het publieke stelsel. In de Algarve en rond Lissabon is een dicht netwerk van particuliere klinieken en ziekenhuizen ontstaan dat specifiek op de internationale gemeenschap is ingericht, met artsen die Engels en soms Nederlands spreken. De premies van een particuliere polis zijn doorgaans betaalbaarder dan wat je in Nederland gewend bent, al lopen ze op met leeftijd en met vooraf bestaande aandoeningen, net als elders.

Veel mensen kiezen voor een combinatie: ingeschreven blijven bij het SNS voor de basale en acute zorg, en een particuliere polis voor snellere toegang tot specialisten en electieve zorg.

Apotheken en medicijnen

Portugese apotheken, herkenbaar aan het groene kruis, zijn ruim vertegenwoordigd en de apotheker speelt er een grotere rol dan in Nederland: voor veel lichte klachten kun je zonder recept advies en een middel krijgen. Voor receptplichtige medicijnen heb je een recept nodig van je médico de família of specialist, dat via het systeem elektronisch bij de apotheek binnenkomt. Neem bij verhuizing een overzicht van je vaste medicatie mee, bij voorkeur met de generieke naam van de werkzame stof, want merknamen verschillen tussen Nederland en Portugal.

Spoedeisende zorg: 112 en SNS 24

Bij een acute noodsituatie bel je, net als in Nederland, het Europese alarmnummer 112. Voor niet-levensbedreigende medische vragen buiten kantooruren is er de telefonische hulplijn SNS 24, waar een verpleegkundige meedenkt en adviseert of je naar de spoedeisende hulp moet, naar de huisartsenpost kunt, of het thuis kunt afwachten. Deze lijn werkt ook in het Engels en is een handige eerste stap voordat je naar de vaak drukke spoedeisende hulp van een ziekenhuis gaat.

Tandartszorg: buiten het SNS

Tandheelkundige zorg valt grotendeels buiten het SNS. Er bestaat een beperkte tegemoetkoming via cheques voor specifieke groepen, maar de meeste mensen, ook Portugezen zelf, betalen tandartszorg particulier of via een aanvullende verzekering die dat dekt. Prijzen bij particuliere tandartsen liggen doorgaans lager dan in Nederland, wat verklaart waarom sommige Nederlanders bewust ook voor hun reguliere controles naar een tandarts in Portugal gaan.

Nog geen inwoner? De Europese zorgpas

Ben je nog niet als inwoner geregistreerd, bijvoorbeeld omdat je net bent aangekomen of er nog een tweede huis aanhoudt, dan kun je voor tijdelijk verblijf gebruikmaken van je Europese zorgpas, de kaart die je bij je Nederlandse zorgverzekeraar aanvraagt. Daarmee heb je tijdens een verblijf recht op medisch noodzakelijke zorg tegen dezelfde voorwaarden als een Portugese verzekerde. Zodra je feitelijk verhuist en fiscaal en administratief inwoner wordt, is de zorgpas niet meer de juiste basis en regel je de toegang via het S1-formulier of via je werk, zoals hierboven beschreven.

Waar vind je hulp in het Nederlands?

Voor de administratieve kant van zorg, van de aanvraag van je S1-formulier tot de vraag welke particuliere polis bij jouw situatie past, vind je in de bedrijvengids voor Portugal Nederlandstalige dienstverleners. Wie het keurmerk draagt, is door ons gecontroleerd volgens de keurmerkstandaard. In de verenigingengids vinden Nederlanders in de Algarve en elders in Portugal elkaar, ook voor praktische tips over huisartsen en tandartsen die door landgenoten zijn uitgeprobeerd.

Voor de eerste stappen na aankomst, inclusief de inschrijving bij de gemeente die aan je zorgtoegang voorafgaat, lees je emigreren naar Portugal: wat je als eerste regelt.