Wonen in Italië: belasting, residentie en wat je moet regelen

Italië is voor veel Nederlanders een land van vakanties en een droom van later. Wie de stap echt zet, naar Toscane, Umbrië, Ligurië, het Gardameer of Puglia, merkt dat de bureaucratie een eigen tempo heeft en dat de belasting een eigen logica volgt. Beide zijn te leren. Wat helpt, is weten welke stappen vast liggen en welke keuzes je zelf maakt.

Hieronder eerst de papieren die iedereen nodig heeft, daarna de fiscale kant, en tot slot wat er komt kijken bij het kopen van een woning.

De codice fiscale

De codice fiscale is het Italiaanse fiscaal nummer, een code van zestien tekens die uit je naam, geboortedatum en geboorteplaats wordt afgeleid. Je hebt hem nodig voor vrijwel alles: een bankrekening, een huurcontract, een koopakte, een telefoonabonnement, een arts. Je vraagt hem gratis aan bij de Agenzia delle Entrate in Italië, of vooraf via het Italiaanse consulaat in Nederland. Regel dit als eerste; zonder codice fiscale kom je nergens.

Residenza: inschrijven bij de gemeente

Wie langer dan drie maanden in Italië verblijft, moet zich inschrijven in het bevolkingsregister (anagrafe) van de gemeente. Voor EU-burgers is dat een registratie, geen vergunning, maar de gemeente vraagt wel bewijs dat je in je onderhoud kunt voorzien en dat je een ziektekostenverzekering hebt. Na de aanvraag komt vaak een vigile langs om te controleren of je echt op het adres woont. Dat is normaal en geen wantrouwen.

Met de residenza krijg je toegang tot de Italiaanse gezondheidszorg, kun je een auto op Italiaans kenteken zetten en profiteer je bij de aankoop van een woning van het lagere tarief voor een hoofdverblijf. De residenza is ook het moment waarop Italië je in beginsel als fiscaal inwoner ziet.

Zorg: de tessera sanitaria

Met je residenza schrijf je je in bij de ASL, de regionale zorgdienst, en krijg je een tessera sanitaria. Daarmee kies je een huisarts (medico di base) en heb je toegang tot het publieke stelsel. Werk je in Italië of ben je er zelfstandige, dan is de inschrijving gratis via je premies. Wie niet werkt en geen Italiaans pensioen heeft, betaalt een jaarlijkse vrijwillige bijdrage of moet een particuliere verzekering laten zien. Gepensioneerden met een Nederlands pensioen vallen onder de verdragsregeling via het CAK, net als in Spanje en Portugal.

Fiscaal inwoner: wanneer en wat het betekent

Je bent fiscaal inwoner van Italië als je het grootste deel van het jaar in Italië verblijft, er je woonplaats of het centrum van je belangen hebt, of er in de anagrafe staat ingeschreven. Vanaf dat moment belast Italië je wereldinkomen met de IRPEF, de inkomstenbelasting, met progressieve tarieven en daarbovenop regionale en gemeentelijke opslagen. Het belastingverdrag met Nederland bepaalt wat Nederland nog mag belasten; Nederlandse pensioenen zijn daarin een apart hoofdstuk dat je wilt laten uitzoeken voordat je verhuist.

Italië belast daarnaast buitenlands vermogen: over bezittingen buiten Italië, zoals een Nederlands huis of beleggingen, betaal je jaarlijks een kleine vermogensheffing en moet je ze aangeven in het quadro RW. Vergeten dat aan te geven is een van de fouten die Nederlanders het vaakst maken, en de boetes zijn niet klein.

De regelingen voor nieuwe inwoners

Italië heeft een paar regelingen die nieuwkomers trekken, en ze worden vaak door elkaar gehaald:

• Een vast belastingbedrag per jaar voor vermogende nieuwe inwoners over al hun buitenlandse inkomen, ongeacht de hoogte. Bedoeld voor mensen met een groot buitenlands inkomen; voor een gemiddeld pensioen is hij niet interessant.
• Een laag vast tarief voor buitenlandse gepensioneerden die zich vestigen in een kleine gemeente in Zuid-Italië, gedurende een aantal jaren. Alleen voor wie echt in zo'n gemeente gaat wonen, en met voorwaarden aan de omvang van de gemeente.
• De regeling voor werkers die naar Italië verhuizen, die een deel van het Italiaanse arbeidsinkomen vrijstelt. De voorwaarden zijn de afgelopen jaren aangescherpt.

Alle drie hebben ze termijnen, drempels en voorwaarden die regelmatig veranderen. Reken er niet op zonder een berekening van een Nederlandstalige adviseur in Italië die de actuele stand kent.

Een huis kopen in Italië

Het koopproces lijkt op het Franse en Spaanse: een bod, vaak een voorlopig contract (compromesso of contratto preliminare) met een aanbetaling, en daarna de definitieve akte (rogito) bij de notaris. De notaris controleert de eigendom, de hypotheken en of de woning overeenkomt met wat er bij het kadaster staat. Dat laatste is in Italië een echt punt: veel oudere woningen hebben aanbouwen of verbouwingen die nooit zijn geregistreerd, en die moeten vóór de overdracht worden gelegaliseerd of je koopt een probleem.

De bijkomende kosten hangen af van je situatie. Koop je van een particulier en wordt het je hoofdverblijf, dan betaal je een laag tarief registratiebelasting; koop je een tweede woning, dan een aanzienlijk hoger tarief. Bij nieuwbouw van een aannemer betaal je btw in plaats van registratiebelasting. Daarbovenop komen de notaris, de makelaar, die in Italië vaak door beide partijen wordt betaald, en de kosten van een geometra, de technisch adviseur die de kadastrale situatie controleert. Daarna betaal je jaarlijks IMU, de gemeentelijke onroerendezaakbelasting, die voor een hoofdverblijf meestal niet geldt maar voor een tweede woning wel.

Een Nederlandstalige makelaar in Toscane of elders in Italië weet welke vragen je aan een verkoper stelt en welke geometra hij vertrouwt. Voor de akte en het erfrecht, dat ook in Italië een verplicht erfdeel voor kinderen kent, is een Nederlandstalige advocaat in Italië de partij die je wilt hebben voordat je tekent.

Auto, rijbewijs en de praktijk

Met een residenza moet je binnen een jaar je Nederlandse rijbewijs laten registreren of omwisselen en een auto met Nederlands kenteken laten overschrijven. Italiaanse verkeersboetes worden ook in Nederland geïnd, dus dit is geen formaliteit die je kunt laten liggen.

Wat verder helpt: een SPID, de Italiaanse digitale identiteit, waarmee je bij de belastingdienst, de gemeente en de zorg online kunt inloggen. Het aanvragen kost een middag, en het scheelt daarna elke keer een rij bij een loket.

Waar vind je hulp in het Nederlands?

De landenpagina Italië geeft een overzicht van Nederlandstalige dienstverleners. Wie het keurmerk draagt, is door ons gecontroleerd volgens de keurmerkstandaard. En in de verenigingengids vind je de Nederlandstalige clubs en netwerken in Italië.