Belasting in Duitsland als Nederlander

Zodra je je hoofdverblijf, je Wohnsitz, naar Duitsland verplaatst, verandert er meer dan alleen je adres. Je wordt dan onbeperkt belastingplichtig in Duitsland, wat betekent dat niet alleen je Duitse inkomen wordt belast, maar in beginsel je hele wereldinkomen, inclusief een Nederlands pensioen, Nederlandse AOW of Nederlands vastgoed. Het Duitse belastingstelsel lijkt qua opzet op het Nederlandse, met een progressief tarief en een belastingvrije voet, maar de indeling in klassen, de kerkelijke belasting en de manier van aangifte zijn typisch Duits.

In het kort: als inwoner van Duitsland betaal je Einkommensteuer over je wereldinkomen, ingedeeld in een Steuerklasse die je nettoloon beïnvloedt. Een jaarlijkse aangifte via het ELSTER-portaal is niet voor iedereen verplicht, maar vaak wel voordelig. Voor Nederlands pensioen, AOW en Nederlands vastgoed regelt het belastingverdrag tussen Nederland en Duitsland wie mag heffen, en dat is precies het soort vraag waarvoor je een adviseur nodig hebt.

Onbeperkte belastingplicht: wat verandert er als je in Duitsland woont

Duitsland hanteert het woonplaatsbeginsel: heb je er je Wohnsitz of je gewone verblijfplaats, dan ben je er onbeperkt belastingplichtig, ongeacht je nationaliteit. Dat is iets anders dan de situatie van een grensarbeider die in Nederland woont en alleen over zijn Duitse loon in Duitsland belasting betaalt; wie in Duitsland woont, valt voor zijn hele inkomen onder het Duitse stelsel, aangevuld met wat het belastingverdrag met Nederland daarover zegt. Verhuis je terug of vertrek je naar een ander land, dan eindigt de onbeperkte belastingplicht op het moment dat je je Wohnsitz daadwerkelijk opgeeft en je uitschrijft.

De Einkommensteuer: progressief met een belastingvrije voet

De Duitse inkomstenbelasting, de Einkommensteuer, werkt progressief: hoe hoger je inkomen, hoe hoger het tarief over het bovenste deel daarvan. Onder aan de schaal geldt een belastingvrije voet, de Grundfreibetrag, tot waar je geen inkomstenbelasting betaalt. Zowel de tariefschijven als de hoogte van de Grundfreibetrag worden jaarlijks aangepast, dus een concreet bedrag of percentage noemen zou hier binnen een jaar alweer achterhaald zijn. Kijk het actuele tarief na bij het Finanzamt of je Steuerberater, of via het ELSTER-portaal.

Steuerklassen I tot VI en het Ehegattensplitting

Voor werknemers bepaalt de Steuerklasse hoeveel loonbelasting maandelijks wordt ingehouden. Er zijn zes klassen: klasse I voor alleenstaanden, klasse II voor alleenstaande ouders, klasse III en V als combinatie voor getrouwde stellen met ongelijke inkomens, klasse IV voor getrouwde stellen met vergelijkbare inkomens, en klasse VI voor een tweede of bijbaan. De keuze tussen III/V en IV/IV verandert niets aan de uiteindelijke belasting over het jaar, maar wel aan het maandelijkse nettobedrag.

Getrouwde stellen kunnen daarnaast kiezen voor het Ehegattensplitting: de gezamenlijke inkomens worden dan samengevoegd en gelijk verdeeld voor de berekening van het tarief, wat voordelig is als de inkomens sterk uiteenlopen. Voor grensarbeiders geldt dit alleen onder aanvullende voorwaarden; dat staat uitgewerkt in ons artikel over werken in Duitsland als grensarbeider.

De Steuererklärung: verplicht of vrijwillig

Werknemers met alleen loon uit dienstbetrekking en zonder bijzondere omstandigheden zijn in veel gevallen niet verplicht een jaarlijkse aangifte, de Steuererklärung, in te dienen, omdat de ingehouden loonbelasting al aardig in de buurt komt van wat je uiteindelijk verschuldigd bent. Zodra je meerdere inkomstenbronnen hebt, zelfstandig bent, in Steuerklasse III, IV met factor of V zit, of aftrekposten wilt claimen, is een aangifte wel verplicht of in elk geval de moeite waard. De aangifte doe je via ELSTER, het Duitse online belastingportaal, waarvoor je eerst een account met een activeringscode moet aanvragen. Reken op enkele weken wachttijd voor die eerste registratie, dus begin er op tijd mee.

Werbungskosten en Pauschbeträge: wat je kunt aftrekken

Kosten die je maakt om je inkomen te verwerven, de Werbungskosten, zijn aftrekbaar van je belastbaar inkomen. Denk aan reiskosten woon-werkverkeer, een thuiswerkplek, vakliteratuur of cursussen. Voor wie geen hogere werkelijke kosten aantoont, geldt automatisch een forfaitair bedrag, de Arbeitnehmer-Pauschbetrag, dat zonder bonnetjes wordt afgetrokken. De hoogte daarvan verandert van tijd tot tijd, dus reken zelf niet met een bedrag dat je ooit ergens hebt gelezen.

De Solidaritätszuschlag

De Solidaritätszuschlag, ooit ingevoerd om de Duitse hereniging te financieren, is voor de meeste belastingplichtigen inmiddels vervallen of alleen nog van toepassing bij een hoger inkomen. Of hij voor jou nog geldt, hangt af van de hoogte van je verschuldigde belasting; je Steuerberater of de ELSTER-berekening laat dat automatisch zien.

De Kirchensteuer en hoe je die vermijdt

Wie bij de burgerlijke inschrijving aangeeft lid te zijn van een erkende kerk, meestal de katholieke of de evangelische kerk, betaalt automatisch Kirchensteuer, kerkelijke belasting, als opslag op de inkomstenbelasting. Dit wordt bij de Anmeldung bij de gemeente rechtstreeks gekoppeld aan je belastinggegevens. Wil je geen Kirchensteuer betalen, dan geef je bij inschrijving simpelweg geen kerkelijke gezindte op, of je meldt je formeel af bij het Standesamt als je eerder wel had aangegeven lid te zijn. Dat laatste is een aparte, formele stap die niet vanzelf gebeurt.

Kapitalertragsteuer en de Sparerpauschbetrag

Over inkomsten uit spaargeld en beleggingen, zoals rente en dividend, betaal je in Duitsland Kapitalertragsteuer, ook wel Abgeltungsteuer genoemd omdat het tarief vast is en de belasting daarmee in beginsel is afgedaan zonder verdere verrekening in de aangifte. Een deel van deze inkomsten blijft onbelast dankzij de Sparerpauschbetrag, een jaarlijkse vrijstelling die je bij je bank kunt laten registreren met een Freistellungsauftrag, zodat er niet meteen wordt ingehouden. De hoogte van die vrijstelling verandert van tijd tot tijd; check die bij je bank of Steuerberater.

Het belastingverdrag: pensioen, AOW en Nederlands vastgoed

Voor Nederlands pensioen, AOW en Nederlands vastgoed bepaalt niet automatisch het woonland Duitsland wie mag heffen, maar het belastingverdrag tussen Nederland en Duitsland. Voor pensioenen en AOW gelden aparte regels die verschillen per soort uitkering en per bedrag, en voor onroerend goed in Nederland behoudt Nederland doorgaans een heffingsrecht ook als je in Duitsland woont. Dit is precies het terrein waarop verdragsteksten, uitzonderingen en recente rechtspraak elkaar raken, en waarop een verkeerde aanname je dubbel kan laten belasten of juist een aangifte kan laten missen. Laat je situatie hier altijd doorrekenen door een adviseur die beide stelsels kent in plaats van op een algemene vuistregel te varen.

Steuerberater of Lohnsteuerhilfeverein

Voor de meeste Nederlanders in Duitsland loont een Steuerberater, een Duitse belastingadviseur, zeker in het eerste jaar waarin de Steuererklärung, de Steuerklasse-keuze en eventueel het belastingverdrag samenkomen. Voor werknemers met een eenvoudigere situatie is een Lohnsteuerhilfeverein een goedkoper alternatief: een vereniging die tegen een vast jaarlijks lidmaatschap aangiftes voor werknemers verzorgt, al mag die geen zelfstandigen of ingewikkelde buitenlandse situaties behandelen. Wie beide talen en beide stelsels kent, bespaart je in de praktijk het meeste tijd en het meeste risico op fouten.

Waar vind je hulp in het Nederlands?

De combinatie van Duitse belasting en een Nederlandse achtergrond, met pensioen, AOW of vastgoed dat over de grens blijft meetellen, is precies het werk voor een specialist. In de bedrijvengids voor Duitsland vind je Nederlandstalige juristen, en voor de dagelijkse fiscale kant van werken in loondienst lees je werken in loondienst in Duitsland. Woon je in Nederland en werk je in Duitsland, dan gelden andere regels; die staan in werken in Duitsland als grensarbeider. Wie het keurmerk draagt, is door ons gecontroleerd volgens de keurmerkstandaard.