Emigreren naar Italië: het stappenplan

Emigreren naar Italië is populairder dan ooit, van gepensioneerden die neerstrijken in een dorp in Umbrië tot dertigers die op afstand voor een Nederlandse werkgever blijven werken vanuit Puglia. Het proces zelf is goed te doen, maar het bestaat uit een aantal stappen die in een vaste volgorde horen te gebeuren, omdat de ene registratie vaak de voorwaarde is voor de volgende. Wie de volgorde omdraait, loopt vast bij een loket dat om een document vraagt dat je nog niet hebt.

In het kort: je begint met een codice fiscale, schrijft je in als inwoner bij de gemeente, regelt daarna SPID, de zorgpas en een bankrekening, en pas dan de rest, van huren tot school. Hieronder de volgorde met wat elke stap precies inhoudt.

Stap 1: de codice fiscale

De codice fiscale is het Italiaanse fiscale identificatienummer en de eerste deur die je moet openen. Je hebt het nodig voor een huurcontract, een bankrekening, een simkaart op contract en zelfs voor sommige verzekeringen. Aanvragen kan bij een Italiaans consulaat in Nederland voordat je vertrekt, of ter plaatse bij de Agenzia delle Entrate. Regel dit zo vroeg mogelijk, want zonder codice fiscale sta je bij vrijwel elk volgend loket met lege handen.

Stap 2: residenza aanvragen bij de anagrafe

Zodra je een adres hebt, meld je je aan als inwoner bij de anagrafe, de bevolkingsadministratie van de gemeente. Dit is de residenza, en die is iets anders dan alleen ergens verblijven: het is de officiële registratie dat dit adres je vaste woonplaats is. Bijzonder aan Italië is dat de gemeente dit ook echt controleert: een vigile, de gemeentepolitie, komt in de praktijk vaak langs op het opgegeven adres om te verifiëren dat je er daadwerkelijk woont, voordat de residenza definitief wordt toegekend. Zorg dus dat je bereikbaar bent op het adres dat je hebt opgegeven in de periode na je aanvraag.

Voor EU-burgers geldt daarbovenop de iscrizione anagrafica: blijf je langer dan drie maanden, dan moet je je als EU-burger formeel laten inschrijven, met bewijs van werk, inkomen of voldoende middelen en een zorgverzekering. Dit is een registratie, geen vergunningsaanvraag, maar wie hem overslaat, loopt later vast bij de belastingdienst, de bank of de zorgpas.

Stap 3: SPID, je digitale sleutel

SPID, de Sistema Pubblico di Identità Digitale, is de Italiaanse digitale identiteit waarmee je vrijwel alle overheidsdiensten online regelt, van belastingaangifte tot het aanvragen van documenten. Je vraagt SPID aan bij een van de erkende providers, met je codice fiscale en een geldig identiteitsbewijs. Zodra je residenza rond is, is dit de volgende stap die het leven daarna een stuk makkelijker maakt: veel gemeentelijke en landelijke diensten verwachten inmiddels dat je SPID hebt in plaats van fysiek langs te komen.

Stap 4: de tessera sanitaria en de medico di base

Zodra je bent ingeschreven bij de gemeente, kun je je aanmelden bij de regionale gezondheidsdienst voor de tessera sanitaria, de Italiaanse zorgpas. Daarmee kies je ook een medico di base, je huisarts, die de eerste ingang is voor vrijwel elke medische vraag en die je doorverwijst naar specialisten. Voor de volledige stappen rond zorgverzekering, ticket-bijdragen en spoedeisende hulp is er een apart artikel: gezondheidszorg in Italië.

Stap 5: een bankrekening openen

Met codice fiscale en een adres kun je een Italiaanse bankrekening openen. Sommige banken vragen ook al om je residenza, dus in de praktijk lukt dit meestal pas na stap twee. Een lokale rekening maakt het betalen van huur, IMU als je koopt, en dagelijkse boodschappen een stuk soepeler dan voortdurend vanuit Nederland overmaken.

Stap 6: rijbewijs en auto

Je Nederlandse rijbewijs blijft in Italië een tijd geldig, maar bij een langer verblijf is omwisselen naar een Italiaans rijbewijs verstandig. Neem je een auto mee, dan moet die bij vestiging in Italië worden omgekentekend, de immatricolazione, waarna je een Italiaans kenteken krijgt. Daarna betaal je jaarlijks de bollo, de Italiaanse wegenbelasting, met een hoogte die per regio en voertuigtype verschilt en die je het beste bij de lokale ACI, de Italiaanse ANWB, of je verzekeraar navraagt.

Stap 7: een huis huren

Het standaard Italiaanse huurcontract voor woonruimte is het contratto 4+4, vier jaar met een automatische verlenging van nog eens vier jaar tenzij een van beide partijen tijdig opzegt. Elk huurcontract moet worden geregistreerd bij de Agenzia delle Entrate, de registrazione, en die registratie is niet vrijblijvend: een ongeregistreerd contract is in de praktijk niet afdwingbaar. Verhuurders kunnen voor de belasting over de huurinkomsten kiezen voor de cedolare secca, een vast tarief in plaats van het progressieve stelsel; dat is een keuze van de verhuurder, maar het is goed om te weten dat de term op je contract kan opduiken.

Stap 8: scholen voor de kinderen

Kinderen zijn in Italië leerplichtig en kunnen instromen op de openbare scuola van hun leeftijdscategorie, van de scuola dell'infanzia voor de kleintjes tot de middelbare school. Inschrijven loopt via de gemeente en de school zelf, met je residenza en codice fiscale als basis. In grotere steden en toeristische streken zijn er ook internationale scholen, met Engelstalig of tweetalig onderwijs, voor wie een geleidelijkere overgang zoekt.

Wat betekent uitschrijven in Nederland?

Zodra je permanent naar Italië verhuist, ben je verplicht je uit te schrijven bij je Nederlandse gemeente. Dat heeft gevolgen: je valt niet langer automatisch onder de Nederlandse basisverzekering zorg, en voor zaken als AOW-opbouw, toeslagen en bepaalde verzekeringen verandert je positie. Laat dit tijdig doornemen met een adviseur die de Nederlandse en Italiaanse kant allebei kent, zeker als je nog Nederlands inkomen of vermogen hebt.

Noord en zuid: twee verschillende Italiës

De afstand tussen het geïndustrialiseerde noorden, rond Milaan en Turijn, en het landelijkere zuiden is groter dan de kaart doet vermoeden. Voorzieningen, wachttijden bij loketten, het aanbod aan internationale scholen en de snelheid van bureaucratische processen verschillen merkbaar per regio en soms per gemeente. Wat in Toscane een soepele middag op het gemeentehuis is, kan in een klein dorp in Calabrië een week aan heen en weer bellen zijn. Vraag bij twijfel altijd na hoe het in jouw specifieke gemeente werkt, in plaats van te varen op een ervaring uit een andere regio.

Het Italiaans leren

Veel loketten, van de anagrafe tot de belastingdienst, werken alleen in het Italiaans, en ook de vigile die langskomt voor je residenza spreekt in de regel geen Engels. Een basisniveau Italiaans, ruim voor vertrek opgebouwd, scheelt niet alleen frustratie maar ook tijd: een dienstverlener die zelf moet vertalen, kost al snel meer dan een cursus. Het is bovendien de snelste weg naar contact met je nieuwe buren, en dat is precies waar het dagelijkse plezier van emigreren om draait.

Waar vind je hulp in het Nederlands?

Voor contracten, huurrecht en de administratie rond je vestiging vind je Nederlandstalige advocaten en juristen in Italië, en een breder overzicht van Nederlandstalige dienstverlening staat op de landenpagina Italië. Wie het keurmerk draagt, is door ons gecontroleerd volgens de keurmerkstandaard. Overweeg je ook te kopen in plaats van te huren, lees dan ons artikel over huis kopen in Italië, en voor de fiscale kant van je nieuwe residentie ons artikel over wonen, belasting en residentie in Italië. Nederlandse verenigingen, borrels en netwerken in Italië vind je in de verenigingengids.