Emigreren naar Duitsland: het stappenplan

Een verhuizing naar Duitsland voelt dichtbij: dezelfde tijdzone, een paar uur rijden, vaak al een beetje Duits van school. Toch loop je er tegen een ander bureaucratisch systeem aan dan in Nederland, met een eigen volgorde van stappen die, als je ze in de goede volgorde zet, weinig gedoe opleveren en anders juist vertraging. Dit stappenplan zet de belangrijkste zaken op een rij, van de eerste week na aankomst tot wat je in Nederland moet afronden.

In het kort: eerst schrijf je je in bij de gemeente, daarna komen je belastingnummer, bankrekening en zorgverzekering, en pas als dat staat, regel je de rest zoals wonen, auto en school. Wat je in Nederland laat liggen, zoals uitschrijven bij de gemeente, heeft net zo goed gevolgen.

Stap 1: de Anmeldung bij het Bürgeramt

Binnen twee weken na het betrekken van je nieuwe woonadres moet je je inschrijven bij het Bürgeramt of Einwohnermeldeamt van je gemeente, de Anmeldung. Neem je paspoort of identiteitskaart mee en de Wohnungsgeberbestätigung, een ondertekende verklaring van je verhuurder of de eigenaar van de woning dat je daar daadwerkelijk woont. Zonder die verklaring wijst het Bürgeramt je aanvraag af. Deze inschrijving is de sleutel tot bijna alles wat volgt: zonder Anmeldung geen belastingnummer, geen bankrekening bij veel banken, en geen inschrijving bij een Krankenkasse.

Maak op tijd een afspraak, want in grotere steden zijn de wachttijden bij het Bürgeramt vaak weken. Kom je te laat door een volle agenda van het Bürgeramt zelf, bewaar dan het bewijs van je afspraakverzoek.

Stap 2: je steuerliche Identifikationsnummer

Na de Anmeldung krijg je automatisch, zonder dat je er iets voor hoeft aan te vragen, een brief van het Bundeszentralamt für Steuern met je steuerliche Identifikationsnummer, een persoonlijk en levenslang belastingnummer. Dat duurt doorgaans enkele weken. Je hebt dit nummer nodig zodra je gaat werken, want je werkgever vraagt ernaar voor de loonbelasting. Bewaar de brief goed; een nieuw nummer aanvragen kost tijd.

Stap 3: de Rundfunkbeitrag

Elk huishouden in Duitsland betaalt de Rundfunkbeitrag, de bijdrage voor de publieke omroep, ongeacht of je daadwerkelijk televisie of radio gebruikt. Deze wordt automatisch gekoppeld aan je adres via de Anmeldung; je krijgt er vanzelf post over. Het is geen keuze, en het niet betalen ervan levert uiteindelijk een aanmaning en incasso op.

Stap 4: een bankrekening openen

Met je Anmeldung op zak open je een Girokonto, de Duitse betaalrekening. Sommige banken werken volledig online en accepteren ook klanten zonder Duitse Anmeldung, maar voor je salaris, huur en de Rundfunkbeitrag is een gewone Duitse rekening in de praktijk het handigst. Vergelijk de maandkosten; niet elke Duitse bank biedt een gratis rekening zoals je in Nederland gewend bent.

Stap 5: zorgverzekering als voorwaarde

Zoals overal in Duitsland is een zorgverzekering verplicht, en voor veel andere zaken, zoals een arbeidscontract of soms zelfs een huurcontract, wil de andere partij bewijs zien dat je verzekerd bent. Regel dit dus vroeg. Werk je in loondienst, dan meldt je werkgever je meestal aan bij een Krankenkasse. Kom je zonder baan of als zelfstandige, dan regel je dit zelf. Meer over hoe het Duitse zorgstelsel in elkaar zit, staat in ons artikel over zorgverzekering in Duitsland.

Stap 6: rijbewijs en auto ommelden

Een Nederlands rijbewijs blijft in Duitsland gewoon geldig; je hoeft het niet om te wisselen zolang het niet verloopt. Verhuis je met een Nederlandse auto, dan moet die wel worden omgekentekend, de Kfz-Zulassung, bij de plaatselijke Zulassungsstelle. Daarvoor heb je onder meer het kentekenbewijs, een geldig keuringsrapport en een verzekeringsbevestiging nodig. De Duitse APK heet TÜV of Hauptuntersuchung, uitgevoerd door TÜV, DEKRA of een andere erkende keuringsinstantie, en na de ommelding betaal je Kfz-Steuer, de Duitse motorrijtuigenbelasting, in plaats van de Nederlandse variant.

Stap 7: een huis of appartement huren

Bij het huren in Duitsland kom je twee huurbedragen tegen: de Kaltmiete, de kale huur zonder bijkomende kosten, en de Warmmiete, de kale huur plus een voorschot voor verwarming, water en gemeenschappelijke kosten. Advertenties tonen vaak alleen de Kaltmiete, dus vraag altijd naar de Warmmiete voordat je de totale maandlast vergelijkt. Bij het tekenen betaal je een Kaution, een borg die de verhuurder apart moet zetten en die je na afloop terugkrijgt, verminderd met eventuele schade of achterstallige kosten.

Veel verhuurders vragen een Schufa-uittreksel, een kredietrapportage die je kredietwaardigheid toont, vergelijkbaar met een BKR-toets maar breder gebruikt bij verhuur. Als nieuwkomer heb je nog geen Schufa-geschiedenis, en dat kan het huren in de eerste maanden lastiger maken; sommige verhuurders accepteren dan een werkgeversverklaring of een borgstelling als alternatief. De Mietspiegel, een gemeentelijk overzicht van gangbare huurprijzen per buurt, geeft een indicatie of een gevraagde huur redelijk is.

Stap 8: Kindergeld en scholen

Werk of woon je in Duitsland met kinderen, dan kun je in aanmerking komen voor Kindergeld, de Duitse kinderbijslag, aan te vragen bij de Familienkasse. Voor de opvang van jonge kinderen is er de Kita, kort voor Kindertagesstätte, waarvoor in veel gemeenten wachtlijsten gelden, dus schrijf je kind vroeg in. Het Duitse schoolsysteem splitst na de basisschool naar niveau, waarbij het Gymnasium de route naar het hoger onderwijs is, vergelijkbaar met het Nederlandse vwo maar met een net andere structuur en instroommoment per deelstaat.

Stap 9: uitschrijven in Nederland

Vergeet niet je uit te schrijven bij je Nederlandse gemeente zodra je permanent verhuist; dat kan vaak al vanaf enkele weken voor de daadwerkelijke verhuisdatum. Uitschrijven heeft gevolgen voor je AOW-opbouw, die stopt zodra je niet meer in Nederland verzekerd bent, en voor je Nederlandse zorgverzekering, die je moet opzeggen zodra je in Duitsland verzekerd bent. Laat je hierover informeren voordat je vertrekt, zeker als je AOW-jaren wilt aanvullen of behouden.

Het belastingverdrag in het kort

Nederland en Duitsland hebben een belastingverdrag dat moet voorkomen dat je over hetzelfde inkomen in beide landen belasting betaalt. Welk land mag heffen, hangt af van waar je woont, waar je werkt en om wat voor inkomen het gaat, zoals loon, pensioen of inkomsten uit onroerend goed. De regels zijn genuanceerd genoeg om per situatie te verschillen; laat je aangifte in het eerste jaar altijd nakijken door een adviseur die beide stelsels kent.

Waar vind je hulp in het Nederlands?

Een verhuizing raakt zoveel instanties tegelijk dat het prettig is als je niet alles zelf hoeft uit te zoeken. In de bedrijvengids voor Duitsland vind je Nederlandstalige dienstverleners voor onder meer huren, belasting en juridische vragen, waaronder Nederlandstalige advocaten en juristen in Duitsland. Wie het keurmerk draagt, is door ons gecontroleerd volgens de keurmerkstandaard; bij de anderen kijk je zelf even mee. Voor andere Nederlanders en verenigingen in Duitsland kijk je in de verenigingengids.

Ga je in Duitsland ook een huis kopen in plaats van huren, lees dan ons artikel over een huis kopen in Duitsland, en wie er gaat werken vindt achtergrond in werken in Duitsland als grensarbeider.