Gezondheidszorg in Frankrijk: hoe het werkt voor Nederlanders

Frankrijk staat internationaal bekend om de kwaliteit van zijn ziekenhuizen en specialisten, en dat beeld klopt grotendeels. Wat minder bekend is: het stelsel werkt anders dan het Nederlandse, met een basisverzekering die een deel vergoedt en een aanvullende verzekering die de rest moet dekken, een huisarts die je vooraf kiest, en, buiten de grote steden, een groeiend probleem met de beschikbaarheid van artsen. Voor wie in Frankrijk gaat wonen of er lang verblijft, is het de moeite waard dit vooraf te snappen, in plaats van er bij de eerste tandartsafspraak achter te komen.

In het kort: de Franse basiszorgverzekering, de PUMa, vergoedt een deel van je zorgkosten, en een aanvullende verzekering, de mutuelle, dekt doorgaans de rest. Je kiest een vaste huisarts, de médecin traitant, en betaalt bij een bezoek meestal eerst zelf, waarna je een deel van het bedrag terugkrijgt. Gepensioneerden met een Nederlands pensioen regelen hun toegang via het CAK en een S1-formulier, werkenden via hun werkgever of de URSSAF.

Hoe werkt het Franse zorgstelsel?

De kern van het Franse stelsel is de Assurance Maladie, de wettelijke ziektekostenverzekering, waarbij vrijwel iedereen die in Frankrijk woont of werkt is aangesloten via de Protection Universelle Maladie, kortweg PUMa. Anders dan in Nederland betaal je bij een doktersbezoek doorgaans eerst zelf, waarna je een deel van dat bedrag terugkrijgt, de remboursement. Dat percentage verschilt per soort zorg en per situatie, bijvoorbeeld of je je aan het parcours de soins hebt gehouden (zie hieronder), en wordt door de overheid vastgesteld; het actuele percentage vind je op de site van de Assurance Maladie.

Omdat de PUMa niet alles vergoedt, sluit vrijwel iedereen in Frankrijk een aanvullende verzekering af, de mutuelle. Die dekt het deel dat de PUMa laat liggen, en vaak ook zaken die de PUMa nauwelijks vergoedt, zoals een bril, een gehoorapparaat of tandheelkundige zorg boven een basisniveau. Werkgevers zijn verplicht hun werknemers een mutuelle aan te bieden en een deel van de premie te betalen; zelfstandigen en gepensioneerden sluiten er zelf een af, en de kwaliteit van dekking verschilt sterk tussen aanbieders. Vergelijk hier net zo goed als je in Nederland een aanvullende zorgverzekering zou vergelijken.

De médecin traitant: je vaste huisarts

Frankrijk werkt met een systeem waarin je een vaste huisarts aanwijst bij de Assurance Maladie, de médecin traitant. Die arts is je eerste aanspreekpunt en verwijst je zo nodig door naar een specialist; dat heet het parcours de soins coordonné. Ga je zonder verwijzing rechtstreeks naar een specialist, dan is de vergoeding vaak lager en betaal je zelf meer bij. Het aanwijzen van een médecin traitant kost niets en gaat via een simpel formulier dat je samen met de gekozen arts ondertekent; doe dit zo snel mogelijk na aankomst, want zonder médecin traitant loop je in de praktijk tegen lagere vergoedingen aan.

De carte vitale: je pasje voor de zorg

Zodra je bent ingeschreven bij de Assurance Maladie, krijg je een carte vitale, een chipkaart met je gegevens en je verzekeringsstatus. Bij vrijwel elke arts, apotheek of laboratorium laat je die kaart scannen, waarna de vergoeding vanuit de PUMa automatisch en meestal snel op je rekening komt. Zonder carte vitale moet je de vergoeding zelf op papier aanvragen, wat aanzienlijk trager gaat. De aanvraag van je eerste carte vitale duurt na inschrijving enkele weken tot maanden; in die periode kun je al wel naar de dokter, maar loopt de vergoeding via een tijdelijk, handmatig traject.

Nederlandse gepensioneerden: het CAK en het S1-formulier

Woon je in Frankrijk met een Nederlands pensioen en geen Frans inkomen uit werk, dan loopt je toegang tot de Franse zorg via Nederland. Je meldt je aan bij het CAK, dat een S1-formulier afgeeft. Met dat formulier schrijf je je in bij de CPAM van je Franse woonplaats, waarna je in Frankrijk zorg krijgt op dezelfde voorwaarden als een Franse verzekerde, terwijl Nederland de kosten draagt. Je betaalt hiervoor een bijdrage aan het CAK, en het bedrag hangt af van je Nederlandse inkomen. Deze route is voor veel Nederlandse gepensioneerden in Frankrijk de standaardmanier om verzekerd te zijn, ook als ze al jaren in Frankrijk wonen.

Werkenden: via de werkgever of de URSSAF

Werk je in loondienst bij een Frans bedrijf, dan word je automatisch bij je aanstelling aangemeld bij de Assurance Maladie, en houdt je werkgever de sociale premies in die de PUMa mee financieren. Ben je zelfstandige, dan loopt je aansluiting via de URSSAF, dezelfde instantie die ook je andere sociale bijdragen int; meer daarover staat in ons artikel over een bedrijf starten in Frankrijk. In beide gevallen krijg je, net als iedereen, te maken met het onderscheid tussen de PUMa-vergoeding en de aanvullende dekking via een mutuelle.

Wachttijden en medische woestijnen op het platteland

Frankrijk kent grote regionale verschillen in de beschikbaarheid van zorg. In steden vind je doorgaans binnen redelijke termijn een huisarts of specialist, maar delen van het platteland, vooral in het centrum en zuidwesten van het land, zijn wat de Fransen zelf een désert médical noemen, een medische woestijn: gebieden waar het aantal artsen per inwoner laag ligt en waar een nieuwe patiënt soms moeite heeft om er nog een médecin traitant te vinden. Voor een specialist, met name een tandarts of oogarts, is een wachttijd van enkele maanden in delen van het land niet ongewoon. Wie in zo'n gebied gaat wonen, doet er goed aan zich meteen na aankomst in te schrijven bij een arts, in plaats van te wachten tot er iets aan de hand is.

Apotheken

De Franse apotheek, de pharmacie, herken je aan het groene kruisteken boven de deur, dat knippert als de apotheek open is. Anders dan in Nederland verkopen Franse apotheken ook veel producten die in Nederland bij de drogist liggen, en het personeel geeft vaak eerstelijns advies bij lichte klachten, zonder dat je eerst naar de huisarts hoeft. Buiten openingstijden draait elke regio een rooster van dienstdoende apotheken, de pharmacie de garde, die je vindt via een bordje op de deur van gesloten apotheken of via de gemeente.

Spoed: het nummer 15 en het verschil met 112

Voor medische noodgevallen bel je in Frankrijk het nummer 15, de SAMU, die medische hulpdiensten coördineert. Het algemene Europese noodnummer 112 werkt ook, maar wordt in Frankrijk vaak doorgeschakeld; voor een puur medisch spoedgeval is rechtstreeks bellen naar 15 vaak sneller, omdat je dan direct een arts van de regulatiecentrale aan de lijn krijgt die meteen kan beoordelen wat er nodig is. Voor brand en ongevallen met gewonden is 18, de brandweer, vaak het snelste nummer, en die stuurt zelf ook medische hulp als dat nodig is.

Waar vind je Nederlandstalige artsen en tandartsen?

In gebieden met veel Nederlandse en Belgische bewoners, zoals de Dordogne en delen van de Provence, hebben sommige huisartsen en tandartsen zich toegelegd op internationale patiënten en spreken ze Engels of soms Nederlands, al is een arts die daadwerkelijk Nederlands spreekt zeldzaam buiten de grootste concentraties. Vaker vind je artsen die Engels spreken en die gewend zijn aan buitenlandse patiënten met een andere verzekeringsachtergrond. Een goede vertaling van medische termen is dan nog steeds nuttig; sommige Nederlandse verenigingen ter plaatse houden lijsten bij van artsen die door leden worden aanbevolen.

Waar vind je hulp in het Nederlands?

Voor vragen over je verzekeringsstatus, een geschil met een mutuelle of de S1-aanvraag helpt een Nederlandstalige jurist of advocaat in Frankrijk je verder, en voor de fiscale kant van zorgkosten en aftrekposten een Nederlandstalige boekhouder. Wie het keurmerk draagt, is door ons gecontroleerd volgens de keurmerkstandaard.

Voor contact met andere Nederlanders in de buurt, inclusief tips over artsen die leden zelf hebben ervaren, kijk in de verenigingengids voor Frankrijk. Sta je nog aan het begin van je verhuizing, lees dan ons stappenplan voor emigreren naar Frankrijk.