Emigreren naar Frankrijk: stappenplan voor Nederlanders

Elk jaar verhuizen duizenden Nederlanders naar Frankrijk: naar de vakwerkhuizen van de Dordogne, de wijngaarden van de Provence, de bergdorpen in de Alpen of de kust van Bretagne. Als EU-burger is de verhuizing zelf simpel, je hebt geen visum en geen werkvergunning nodig. Wat wel telt, is de papierwinkel die daarna komt: uitschrijven in Nederland, jezelf inschrijven in Frankrijk, de zorg regelen, een bankrekening openen en soms je rijbewijs omwisselen. Wie die volgorde kent, bespaart zichzelf een paar maanden aanmodderen.

In het kort: je hoeft als EU-burger geen verblijfsvergunning aan te vragen om in Frankrijk te wonen, al kun je er wel een nemen. Je schrijft je uit bij je Nederlandse gemeente, wordt na verloop van tijd fiscaal inwoner van Frankrijk, sluit je aan bij het Franse zorgstelsel via de PUMa en regelt een Franse bankrekening. De rest, van rijbewijs tot school, volgt daarna vanzelf.

Moet je je uitschrijven bij de Nederlandse gemeente?

Ja. Verhuis je voor langer dan acht maanden per jaar naar het buitenland, dan ben je wettelijk verplicht je uit te schrijven uit de Basisregistratie Personen (BRP). Dat doe je via de gemeentelijke website of aan de balie, met de datum van vertrek en je nieuwe adres in Frankrijk, als je dat al hebt. Uitschrijven heeft gevolgen: je Nederlandse zorgverzekering stopt, toeslagen vervallen en je gaat gelden als niet ingezetene voor de Nederlandse belastingdienst. Regel daarom eerst de Franse kant, of in elk geval het begin daarvan, voordat je dit zet.

Sommige Nederlanders houden een adres in Nederland aan om het uitschrijven uit te stellen. Dat is geen goed idee: de Franse belastingdienst en gemeente kijken naar waar je feitelijk woont, niet naar waar je op papier staat, en een dubbele inschrijving levert vooral vragen op zodra er iets misgaat, bijvoorbeeld bij een erfenis of een aanvraag voor zorg.

Heb je een verblijfsvergunning nodig als EU-burger?

Nee, niet verplicht. Als Nederlander val je onder het vrije verkeer van personen binnen de EU en heb je geen titre de séjour (verblijfstitel) nodig om in Frankrijk te wonen, te werken of gepensioneerd te zijn. Je identiteitskaart of paspoort is voldoende bewijs van je recht om er te zijn.

Toch vragen sommige Nederlanders alsnog een carte de séjour aan, meestal omdat het bij een Franse bank, een verhuurder of een gemeentelijk loket het proces versnelt: een Franse ambtenaar herkent het document sneller dan een Nederlands paspoort. De aanvraag loopt via de prefectuur van je woonplaats en is niet verplicht, maar wel een praktische keuze als je merkt dat je steeds opnieuw moet uitleggen wie je bent.

Wanneer word je fiscaal inwoner van Frankrijk?

Je wordt fiscaal inwoner zodra Frankrijk je hoofdverblijf is: als je er meer dan de helft van het jaar verblijft, als je gezin en je economische belangen er zitten, of als je er je hoofdinkomen verdient. Vanaf dat moment ben je verplicht aangifte te doen over je wereldinkomen bij de Franse belastingdienst, ook over Nederlands inkomen zoals pensioen of huurinkomsten. Het belastingverdrag tussen Nederland en Frankrijk voorkomt dat je twee keer belasting betaalt over hetzelfde inkomen, maar het bepaalt ook welk land mag heffen, en dat is niet altijd het land waar je zou verwachten. Lees daarover meer in ons artikel over belasting in Frankrijk als Nederlander.

Hoe werkt de zorg: PUMa, carte vitale en de mutuelle

Zodra je fiscaal inwoner bent en langer dan drie maanden stabiel in Frankrijk verblijft, kun je je aansluiten bij het Franse basisstelsel via de Protection Universelle Maladie, kortweg PUMa. Dat regel je bij de CPAM (Caisse Primaire d'Assurance Maladie) van je woonplaats, waar je ook je numéro de sécurité sociale krijgt toegewezen, het nummer waarmee al je zorgkosten worden geadministreerd. Na de aanvraag ontvang je de carte vitale, een chipkaart waarmee een arts of apotheek je vergoeding automatisch verwerkt.

De PUMa vergoedt een deel van de kosten, niet alles. Voor de rest sluit je een aanvullende verzekering af, de mutuelle. Zonder mutuelle betaal je bij vrijwel elk doktersbezoek en elke apotheekbon zelf bij. Werkgevers in Frankrijk zijn verplicht een mutuelle voor hun werknemers aan te bieden; ben je zelfstandige of gepensioneerde, dan sluit je die zelf af. Meer hierover, inclusief hoe gepensioneerden via het CAK toegang krijgen, staat in ons artikel over gezondheidszorg in Frankrijk.

Een Franse bankrekening openen

Een Franse rekening (compte bancaire) is niet wettelijk verplicht, maar in de praktijk kom je er niet omheen. Huur, energie, telefoon en de meeste automatische incasso's lopen via een Frans IBAN, en een Franse verhuurder of energieleverancier accepteert een Nederlandse rekening zelden zonder gedoe. Voor het openen van een rekening heb je een adresbewijs nodig en vaak een bewijs van inkomen; sommige banken werken ook met een tijdelijk adres bij vrienden of een vakantieadres als overbrugging.

Rijbewijs en auto: carte grise en contrôle technique

Je Nederlandse rijbewijs blijft in Frankrijk gewoon geldig, ook na je verhuizing; je hoeft het niet om te wisselen zolang het geldig is. Neem je een auto mee die in Nederland op kenteken staat, dan moet je die bij permanente vestiging ombouwen naar een Frans kenteken, de carte grise. Dat proces loopt tegenwoordig online via het portaal van de Franse overheid en vraagt onder meer een Franse conformiteitsverklaring en een geldige APK.

Frankrijk kent zijn eigen periodieke keuring, de contrôle technique, die op andere momenten in de levensduur van de auto verplicht is dan de Nederlandse APK. Zodra je auto op Frans kenteken staat, geldt het Franse keuringsritme.

Een woning huren: dossier en garant

Wie in Frankrijk gaat huren, merkt dat verhuurders een compleet dossier verwachten voordat ze een contract tekenen: loonstroken, een arbeidscontract of bewijs van inkomen, een identiteitsbewijs en vaak een garant, iemand die borg staat als jij de huur niet meer kunt betalen. Voor wie net is aangekomen en nog geen Franse loonstroken heeft, is dat lastig. Een oplossing die veel wordt gebruikt is Visale, een gratis staatsgarantie voor huurders die geen eigen garant hebben, of een garant in Nederland die zich borg stelt met een verklaring en bewijs van inkomen.

Reken bij het tekenen op een borgsom van meestal één tot twee maanden huur en op kosten voor de état des lieux, de opname van de staat van de woning bij intrek en bij vertrek.

School voor de kinderen

Openbaar onderwijs in Frankrijk is gratis en toegankelijk voor kinderen van EU-burgers, ook zonder dat je al fiscaal inwoner bent. Inschrijven doe je bij de gemeente (mairie) voor de basisschool of rechtstreeks bij de middelbare school, met een inschrijfbewijs van de gemeente, een vaccinatiebewijs en soms een taaltest om te bepalen of extra taalondersteuning nodig is. Veel Franse basisscholen bieden die ondersteuning standaard aan kinderen die net zijn ingestroomd. In gebieden met veel internationale gezinnen, zoals rond Parijs en de Côte d'Azur, zijn er ook internationale en tweetalige scholen, tegen aanzienlijk hogere kosten dan het openbare stelsel.

Welke regio past bij jou?

Frankrijk is groot, en Frankrijk is geen homogene ervaring. De Dordogne heeft al decennia een grote Nederlandse en Britse gemeenschap, glooiend landschap en betaalbare stenen huizen, maar ook een dunbevolkt platteland waar voorzieningen verder uit elkaar liggen. De Provence en de Côte d'Azur trekken wie de zon en het mondaine leven zoekt, tegen een prijs die dichter bij de Nederlandse Randstad ligt dan bij de rest van Frankrijk. De Alpen zijn de keuze van wie van de bergen houdt of er werkt in het toerisme, met een sterk seizoensgebonden economie. Bretagne trekt wie de Atlantische kust, een mildere zomer en meer regen op de koop toe wil, met een eigen Keltische identiteit.

Voor wie een huis wil kopen in plaats van huren, gaat het proces net weer anders dan huren; dat staat uitgewerkt in ons artikel over huis kopen in Frankrijk.

Waar vind je hulp in het Nederlands?

Voor het contract, de verblijfstitel of een geschil met een verhuurder vind je Nederlandstalige advocaten en juristen in Frankrijk, met een apart overzicht voor wie in en om Parijs zit. Voor de fiscale kant van je verhuizing helpt een Nederlandstalige boekhouder of belastingadviseur in Frankrijk je verder. Wie een woning zoekt, vindt Nederlandstalige makelaars in de bedrijvengids. Wie het keurmerk draagt, is door ons gecontroleerd volgens de keurmerkstandaard; bij de anderen kijk je zelf even mee.

Op zoek naar andere Nederlanders in de buurt, van borrels tot golfclubs? De verenigingengids voor Frankrijk geeft een overzicht per regio.