Met pensioen naar Frankrijk: wat je moet regelen

Met pensioen naar Frankrijk verhuizen is een ander traject dan emigreren om te werken. Er is geen werkgever die je aanmeldt bij de sociale zekerheid, geen loonstrook die je financiële status bewijst, en de vragen die je moet regelen liggen anders: waar blijft je AOW terechtkomen, hoe zit het met zorg als je ouder wordt, en wat gebeurt er met je nalatenschap. Wie dat op tijd uitzoekt, voorkomt dat een fijn plan op de praktijk vastloopt.

In het kort: je AOW en pensioen blijven gewoon uitbetaald in Frankrijk, als EU-burger heb je voor verblijf geen visum nodig maar wel een inschrijving en een zorgregeling, en de grootste valkuilen zitten niet bij het verhuizen zelf maar bij belasting, erfrecht en zorg op hogere leeftijd.

Neem je AOW en pensioen mee naar Frankrijk?

Je AOW en een Nederlands aanvullend pensioen blijven gewoon worden uitbetaald als je in Frankrijk woont; verhuizen naar een ander EU-land verandert daar niets aan. Wat wel verandert, is waar je erover belasting betaalt, en dat hangt af van het belastingverdrag tussen Nederland en Frankrijk en van je fiscaal inwonerschap, niet van waar het geld vandaan komt. Geef je adreswijziging tijdig door aan de Sociale Verzekeringsbank en aan je pensioenfonds, zodat de betaling niet stokt en je de juiste formulieren voor het buitenland ontvangt.

Verblijf als gepensioneerde EU-burger

Als Nederlander heb je als EU-burger geen verblijfsvergunning nodig om je in Frankrijk te vestigen. Wat wel verstandig is: je inschrijven bij de gemeente waar je gaat wonen en, als je langer dan drie maanden blijft, zorgen dat je aantoonbaar over voldoende inkomen en een zorgverzekering beschikt. Voor een gepensioneerde met AOW en pensioen is dat inkomen doorgaans geen probleem, maar leg het op papier vast met recente uitkeringsspecificaties, want die kan een gemeente of instantie opvragen.

Zorg regelen: CAK, het S1-formulier en de mutuelle

Wie AOW ontvangt en in Frankrijk gaat wonen, valt voor de zorg meestal onder het CAK, de instantie die de Nederlandse zorgverzekering regelt voor gepensioneerden in het buitenland. Met het formulier S1 dat je via het CAK aanvraagt, schrijf je je in bij het Franse zorgstelsel en krijg je toegang tot Franse zorg alsof je daar verzekerd bent, terwijl Nederland de kosten verrekent. Net als in Frankrijk zelf dek je met de basiszorgverzekering niet alles: een mutuelle, een aanvullende zorgverzekering, is ook voor gepensioneerden verstandig, en de premie loopt met de leeftijd op. Hoe het Franse zorgstelsel precies in elkaar zit en welke stappen je moet zetten, staat uitgebreid in het artikel over gezondheidszorg in Frankrijk.

Waar betaal je belasting: fiscaal inwonerschap en het verdrag

Zodra je feitelijk in Frankrijk woont, ben je daar in de regel fiscaal inwoner, en dat bepaalt over welk deel van je inkomen Frankrijk mag heffen en welk deel bij Nederland blijft. Het belastingverdrag tussen Nederland en Frankrijk regelt onder meer hoe AOW, pensioen en eventueel vermogen worden verdeeld tussen de twee landen, en de regels verschillen per inkomensbron. Reken vooraf met een adviseur door wat een verhuizing netto betekent voor jouw AOW en pensioen, want het verschil tussen bruto en netto kan groter uitpakken dan verwacht. De opbouw van het verdrag en de belastingregels staan uitgebreider in het artikel over belasting in Frankrijk als Nederlander.

Het Franse erfrecht en de rechtskeuze in je testament

Frans erfrecht kent een verplicht erfdeel voor kinderen, dat afwijkt van wat in Nederland gebruikelijk is en dat automatisch van toepassing is op onroerend goed in Frankrijk, tenzij je dat uitdrukkelijk anders regelt. Via de Europese erfrechtverordening kun je in je testament kiezen voor het recht van je nationaliteit, dus Nederlands erfrecht, en die keuze wordt in Frankrijk erkend. Zonder die expliciete keuze in je testament geldt automatisch het Franse systeem. Laat je testament nakijken door iemand die beide rechtsstelsels kent, zeker als je een tweede huwelijk, stiefkinderen of een partner zonder huwelijk hebt, want daar wijken de gevolgen het meest af van wat je in Nederland gewend bent.

Zorg op latere leeftijd: thuiszorg, APA en het EHPAD

Wie met pensioen verhuist, denkt zelden meteen aan zorg op hoge leeftijd, maar het is de moeite waard om het te weten voordat je het nodig hebt. Frankrijk kent thuiszorg die vergelijkbaar is met de Nederlandse, en een uitkering genaamd APA (allocation personnalisée d'autonomie) voor wie hulp nodig heeft bij dagelijkse handelingen; de voorwaarden en de hoogte worden door het departement vastgesteld en verschillen per regio. Is thuis wonen niet meer haalbaar, dan is er het EHPAD, een verzorgingshuis met verpleegkundige zorg. De wachtlijsten en de kwaliteit verschillen sterk per streek, en het is verstandig hier op tijd over na te denken in plaats van pas te zoeken als de nood hoog is.

De sociale kant: Nederlanders om je heen

Sociale aansluiting is voor veel gepensioneerden minstens zo belangrijk als de financiën. In vrijwel elke streek met een Nederlandse gemeenschap bestaan verenigingen waar je andere Nederlanders en Vlamingen ontmoet, van een koffieochtend tot georganiseerde uitjes. Een overzicht van Nederlandstalige verenigingen in Frankrijk vind je in de verenigingengids, gesorteerd op regio.

Kopen of huren als je met pensioen gaat?

Kopen geeft zekerheid over woonlasten en de mogelijkheid om een huis naar je eigen wensen aan te passen, wat op hogere leeftijd relevant wordt als je bijvoorbeeld gelijkvloers wilt wonen. Huren geeft flexibiliteit: je zit niet vast aan een huis dat te groot of te slecht geïsoleerd blijkt te zijn zodra je minder mobiel wordt. Veel gepensioneerden kiezen ervoor om eerst een jaar te huren in de streek van hun keuze voordat ze kopen, juist om te ontdekken hoe een plek in de winter aanvoelt en hoe ver de dichtstbijzijnde huisarts en apotheek zijn.

Terugkeer naar Nederland: houd de optie open

Niet iedereen die met pensioen naar Frankrijk verhuist, blijft daar voor de rest van zijn leven. Gezondheid, het overlijden van een partner of simpelweg heimwee zijn redenen waarom mensen na een aantal jaren terugkeren. Het is verstandig om die mogelijkheid vanaf het begin mee te wegen: hoe eenvoudig is een huis in jouw streek weer te verkopen, en blijf je op de hoogte van wat een terugkeer voor je Nederlandse zorgverzekering en AOW betekent. Een plan dat rekening houdt met terugkeer is geen gebrek aan vertrouwen, maar gewoon voorzichtig plannen.

Waar vind je hulp in het Nederlands?

Voor de belastingkant en de vraag wat een verhuizing netto oplevert, helpt een Nederlandstalige boekhouder of belastingadviseur in Frankrijk. Voor je testament en de erfrechtkeuze schakel je een Nederlandstalige advocaat of jurist in Frankrijk in. Wie het keurmerk draagt, is door ons gecontroleerd volgens de keurmerkstandaard; bij de anderen kijk je zelf even mee.